ANG GURO NA INAKUSAHAN NG PAGNANAKAW NG PONDO NG PAARALAN NA NAGING DAHILAN NG GALIT NG BUONG BARANGAY NGUNIT NAUWI SA PASASALAMAT NANG TUMAAS ANG BAHA
Sa isang liblib na barangay ng San Isidro sa bayan ng Loboc, Bohol, walang ibang bukambibig ang mga tao kundi ang matinding galit kay Ma’am Loida.
Siya ang pinakamatagal at pinagkakatiwalaang guro sa kanilang pampublikong paaralan. Ngunit sa isang iglap, ang paggalang ng buong komunidad ay napalitan ng poot at pagkasuklam.
Ang dahilan? Nawawala ang kalahating milyong piso na pinaghirapang ipunin ng mga magulang at ng barangay para sa pagpapagawa ng bagong bubong ng kanilang lumang eskwelahan. Si Ma’am Loida ang inatasan na magtago ng pondo sa kanyang bank account dahil siya ang ingat-yaman ng asosasyon.
Isang umaga, nang hingin ni Kapitan Ramon ang pera upang ibayad sa mga materyales, laking gulat ng lahat nang sabihin ni Ma’am Loida na ubos na ito. Wala siyang maipkitang resibo ng mga yero o semento.
Nang usisain siya sa barangay hall, nanatili siyang tahimik. Wala siyang ibinigay na paliwanag maliban sa isang pambihirang sagot:
“Ginamit ko ang pondo para sa kaligtasan at kinabukasan ng mga bata. Wala akong ninakaw, at darating ang araw na maiintindihan ninyo.”
Siyempre, walang naniwala sa kanya. Umiiyak ang mga magulang. Si Mang Kiko, na nagbenta pa ng alagang kalabaw para makapag-ambag sa pondo, ay halos isumpa ang guro.
Naghanda ng pormal na reklamo ang barangay upang ipasa sa pulisya at kasuhan si Ma’am Loida ng malversation of funds at estafa. Habang hinihintay ang warrant of arrest, pinagbawalan siyang pumasok sa paaralan at tinawag na magnanakaw ng mga mismong estudyante na minsan niyang tinuruan.
Tiniis ni Ma’am Loida ang lahat ng pang-iinsulto nang walang kahit anong ganti.
Makalipas ang isang linggo, bago pa man maihain ang kaso, isang hindi inaasahang sakuna ang tumama sa probinsya. Walang pasabi na nag-landfall ang isang napakalakas na bagyo. Sabay-sabay na nagpakawala ng tubig ang mga dam sa itaas ng bundok, na nagdulot ng biglaang pag-apaw ng sikat na Loboc River. Sa loob lamang ng ilang oras, ang tubig-baha sa San Isidro ay umabot lagpas tao. Walang nakapaghanda.
Dahil sira pa rin ang bubong ng paaralan, hindi ito nagamit bilang evacuation center. Nagkanya-kanyang takbo ang mga pamilya pataas sa isang maliit na burol sa dulo ng barangay. Nandoon sina Kapitan Ramon, Mang Kiko, at halos isang daang bata na nanginginig sa lamig at takot.
Patuloy ang pagtaas ng madilim na tubig. Ang burol na kanilang sinisilungan ay unti-unti na ring nilalamon ng baha. Wala silang masakyan. Ang mga lumang bangka sa barangay ay inanod na. Sa oras na iyon, naisip nila na katapusan na nila. Kung hindi lang sana ninakaw ni Ma’am Loida ang pera, sana ay nasa mas mataas na sementadong gusali sila….
Habang papalapit ang rumaragasang tubig mula sa Loboc River, nag-uunahan ang iyak ng mga bata at dasal ng mga matatanda sa maliit na burol ng Barangay San Isidro sa Loboc.
“Kap, lulubog na tayo!” sigaw ng isang binatilyo habang nakikita ang pagguho ng lupa sa gilid.
Biglang may malakas na ugong ng makina ang narinig mula sa di kalayuan.
Sa gitna ng ulan at hangin, may tatlong malalaking fiberglass rescue boats na papalapit—may nakakabit na high-powered outboard motors at may mga lalaking naka-life vest.
At sa unahan ng unang bangka—
Si Ma’am Loida.
Basang-basa, ngunit matatag ang tindig.
“Unahin ang mga bata!” sigaw niya habang inihahagis ang mga life jacket papunta sa burol.
Napatigil si Kapitan Ramon. Parang hindi siya makapaniwala.
“M-Ma’am Loida?”
Isa-isang isinakay ang mga bata, saka ang matatanda. Organisado. May dalang flashlight, first aid kit, at mga kumot ang rescue team.
“San galing ang mga bangka?!” sigaw ni Mang Kiko sa gitna ng hangin.
Sumagot ang isang rescuer, “Binili po ‘yan isang linggo na ang nakalipas. Fully paid.”
Parang tinamaan ng kidlat ang lahat.
Isang linggo na ang nakalipas.
Ang pondo.
Ang kalahating milyon.
Habang inaalalayan ni Ma’am Loida ang huling batang maisakay, napatingin sa kanya si Kapitan Ramon, basag ang boses.
“Ikaw ba…?”
Tahimik siyang tumango.
“Matagal ko nang pinag-aaralan ang flood map ng barangay,” sabi niya habang umaandar ang bangka palayo sa lumulubog na burol. “Taun-taon, tumataas ang tubig. Mas mabilis ngayon dahil sa climate change. Ang bubong, maaayos natin kahit kailan. Pero kapag walang rescue equipment, wala tayong laban sa ganitong baha.”
“Bakit hindi mo sinabi?” nanginginig na tanong ni Mang Kiko.
“Kung sinabi ko, haharangin ninyo,” sagot niya nang diretso. “Alam kong mas popular ang konkretong bubong kaysa konkretong paghahanda. Pero mas pinili kong magalit kayo kaysa ilibing natin ang mga bata.”
Tahimik ang lahat.
Habang papalayo sila, tuluyang nilamon ng tubig ang burol na kanina’y tinatayuan nila.
Kung naantala pa ng isang oras ang rescue—
Walang makakasiguro kung ilan ang malulunod.
Dinala sila ng mga bangka sa mas mataas na bahagi ng bayan, sa isang sementadong covered court na naka-coordinate na pala sa municipal DRRM office. May nakahandang relief goods, generator, at mainit na sabaw.
“Ma’am…” mahinang sabi ng isang estudyante na minsang tumawag sa kanya ng magnanakaw, “kayo po ba ang bumili ng lahat nito?”
Ngumiti siya nang bahagya.
“Hindi ko pera ‘yan,” sagot niya. “Pera ‘yan ng barangay. Ibinalik ko lang sa inyo sa ibang paraan.”
Kinabukasan, nang humupa ang baha, saka lang nalaman ng lahat ang buong katotohanan.
Ipinakita ni Ma’am Loida ang mga resibo—tatlong rescue boats, dalawampung life vests, ropes, emergency lights, at advance coordination fee sa rescue volunteers. Lahat legal. Lahat dokumentado.
Hindi niya ipinakita agad dahil alam niyang pipigilan siya.
Sa harap ng buong barangay hall, kung saan siya minsang pinahiya, nakatayo ngayon sina Kapitan Ramon at Mang Kiko—luhaan.
“Ma’am Loida,” sabi ng Kapitan, “kami ang nagkulang ng tiwala.”
Dahan-dahang lumuhod si Mang Kiko sa harap niya.
“Pinagbintangan kita. Isinumpa pa kita. Pero kung hindi dahil sa’yo… wala na siguro ang apo ko.”
Hindi napigilan ni Ma’am Loida ang pagluha.
“Hindi ko kailangan ng paghingi ng tawad,” sabi niya. “Ang kailangan natin ay aral.”
Makalipas ang ilang buwan, inayos din ang bubong ng paaralan—sa tulong ng mas malaking donasyon mula sa probinsya matapos mabalita ang nangyari sa San Isidro.
Ngunit sa barangay na iyon, may mas mahalagang nabuo kaysa sa bubong.
Isang aral na hindi lahat ng tahimik ay may kasalanan.
At minsan, ang taong handang akuin ang galit ng lahat—
Siya pala ang unang handang magsakripisyo para sa kaligtasan ng buong komunidad.
